مهارت کنترل خشم

خشم چیست؟

خشم واکنش طبیعی ارگانیسم به شرایطی است که فرد دچار ناکامی می شود. این احساس میتواند از یک احساس خفیف ناخوشایند شروع شده و تا یک احساس شدید عصبانیت را دربرگیرد.

با اینکه خشم احساسی طبیعی و لازم است، ولی وقتی شدت آن خیلی زیاد باشدو در موارد زیادی اتفاق بیافتد، و نحوه ابراز خشم توسط فرد مناسب نباشد، میتواند مشکلساز شود.

علائم هشداردهنده بروز خشم:

یک نکته بسیار مهم در مورد کنترل خشم این است که به محض ایجاد خشم بتوانیم آن را تشخیص داده و پیش از شدت پیدا کردن به کنترلش بپردازیم. برای این کار بهتر است نسبت به علائم اولیة ایجاد خشم در خود حساس شده و آنها را به محض بروز بشناسیم. این علائم در تمام افراد یکسان نیست. به موارد زیر توجه کنید:

افزایش ضربان قلب

افزایش فشار خون

گشاد شدن مردمک چشم

منقبض شدن عضلات

تغییر رنگ چهره (سرخ شدن یا رنگپریدگی)

داغ شدن یا یخ کردن

بیحس شدن برخی از قسمتهای بدن

تغییر در تنفس

این موارد برخی از علائم خشم هستندکه هر فردی در هنگام عصبانیت برخی از این علائم را تجربه میکند.

تفاوت خشم وخشونت

خشم هيجانی طبيعی و جهان شمول است که در هنگام ناکامی به عنوان يک واکنش طبيعی هيجانی بيدار می شود و تمايل به دفاع و مرزبندی را بيدار می سازد.

خشم نيز مانند هر هيجان ديگر سه جنبه ذهنی، جسمانی و حرکتی دارد و لازمه تداوم روابط پايدار است.

خشم عمدتاً در روابط پايدار بيدار می شود و هدف از آن حفظ رابطه و نه تخريب آن است. از اين رو اين دوستان و آشنايان هستند که بيشتر ما را خشمگين می کنند.

اگر خشمگين نشويم مشکلات حاکم بر رابطه (پشت صحنه) حل نشده باقی می مانند و در نتيجه دوستی و صميميت به خطر می افتد. دوستی و رابطه اي که عاری از خشم باشد يعنی خالی از نياز و انتظار است و به همين دليل در معرض خطر از هم پاشيدگی است.

اگر هم از دست کسی که دوستش نداريم عصبانی شويم، با مرزبندی جلوی رفتار نامناسب وی را می گيريم.

آنچه خوب يا بد بودن خشم را تعيين می کند، واکنش رفتاری ناشی از آن است که می تواند سازنده يا مخرب باشد.

منبع خشم معمولاً عشق است و هدف آن سازندگی و اصلاح است، اما واکنش ناشی از خشم - در اثر يادگيری های ناسالم- می تواند به جای سازندگی و اصلاح، رابطه را تخريب کند و لذا آن چه بايد اصلاح شود نه هيجان خشم بلکه نحوه تجلی رفتاری آن است.

پرخاشگری در مدرسه

یکی از چالشهای مهم برخی از والدین رفتارهای پرخاشگرانه کودکشان در مدرسه است. البته شاید كودك پرخاشگر از لحاظ ظاهری با كودكان دیگر مدرسه تفاوت خاصی نداشته باشد ولی تهدید كردن، هل دادن، لگد زدن و كتك كاری با همشاگردیها باعث میشود حداقل هفتهای یكبار پدر و مادرش مجبور شوند به مدرسه بروند و شكایات معلمان و کادر مدرسه را بشنوند. بر خلاف باور عموم این پرخاشگری فقط مربوط به پسران نیست بلکه در دختران هم دیده میشود؛ اگر چه در دختران نسبت به پسران این پرخاشگری كمتر فیزیكی و بیشتر لفظی است و به تبع با آسیب جسمی كمتری همراه است..

چرا كودك پرخاشگری میکند؟

خشونت كودك بستگی به عوامل زیادی دارد و صرفا نمیتوان یک عامل را به عنوان مقصر معرفی کرد. عوامل خانوادگی، اجتماعی، محیطی، هورمونی و ... میتوانند به تنهایی یا به صورت مجموعه عوامل نقش مهمی در پرخاشگری کودک ایفا کنند اما در این میان خانواده میتواند با نقش موثر خود، موجبات آرامش و كنترل خشم و یا تشدید خشونت كودك شود. یكی از عوامل مهم بروز خشونت در كودكان الگوسازی است. كودكان تمایل دارند از افرادی كه دوستشان دارند الگوبرداری رفتاری كنند. به همین علت در سنین خردسالی از پدر یا مادر و در سنین بالاتر از هنرپیشههای تلویزیون و یا امثال آنها الگو میگیرند و طبیعی است كه الگوهای خشن، كودك را به تقلید خشونت دعوت میكند. فراموش نكنید نحوه صحبت و رفتار والدین با یكدیگر آیینه تمام نمای رفتارهای كودك شماست. استفاده نابجا و نامناسب از تشویق و تنبیه نیز از عواملی است كه موجب تقویت خشم و پرخاشگری كودك میشود. فراموش نکنید خوشحالی و خندیدن والدین پس از مشاهده كوچك ترین جرقههای خشونت در كودك پاداشی برای ادامه و تقویت آن محسوب میشود

اگر نوجوانتان پرخاشگر است

اگر نوجوان پرخشگری دارید باید با او صحبت کنید و به او بیاموزید خشم را به راحتی میتوان مدیریت كرد. فقط باید تا زمانی كه عصبانی است به جای اینكه بلافاصله خشمش را بروز دهد سراغ این راهکارها برود:

چند نفس عمیق بكشد

تا 10 بشمارد

قدم بزند

یك لیوان آب خنك بنوشد

محل خشم را ترك كند چون در حالی كه در اوج خشم به سر میبرد هیچ گفت و گوی منطقی و عاقلانهای را درك نخواهد كرد. از این رو باید به خودش فرصت استراحت بدهد و برای لحظاتی از محل خارج شود تا آرام بگیرد. با خارج شدن از محل بر احساسات خود مسلط خواهد شد.

توقعات واقع بینانه داشته باشد. گاهی حاصل خشم توقعات بیجا از دیگران است. در زمان خشم سریعا توقعات خود را ارزیابی كند و اجازه ندهد توقعات غیر منطقی از افراد او را پرخاشگر كند.

نتیجه پرخاشگری

به فرزندتان یادآوری کنید آخرین باری كه عصبانی شده و پرخاشگری کرده است را به خاطر بیاورد و نتیجهاش را یكبار دیگر مرور كند. واقعا آن عصبانیت چه كمكی كرده است؟ همچنین از او بخواهید لیستی از مواردی را كه عصبانیاش میكند بنویسید و همیشه همراه داشته باشد تا زمانی كه خشمگین شد و شروع به پرخاشگری کرد آنها را مرور کند. با این راهکار ناخودآگاه آرام خواهد شد.